«Εκρηκτικές» αλήθειες και «πυροτεχνήματα» για τα αρχαία λατομεία της Πάρου

γράφει η Κωνσταντίνα Ιωακειμίδου …

Υπό την πίεση των ευαισθητοποιημένων πολιτών, αυτοί που έως πρόσφατα αδιαφορούσαν και επέτρεπαν την κακοποίηση των αρχαίων λατομείων, κάνουν τώρα εξαγγελίες- πυροτεχνήματα για απαλλοτρίωση ή εξαγορά της περιοχής. Αλλά λεφτά… δεν υπάρχουν. Το μόνο σίγουρο είναι ότι σεισμογράφοι θα καταγράφουν τις εκρήξεις των σύγχρονων λατομείων που δραστηριοποιούνται εκεί.

Ονόμασαν το μάρμαρο λυχνίτη. Πιθανότατα από τους λύχνους υπό το φως των οποίων εξορυσσόταν στις υπόγειες στοές. Μπορεί πάλι το όνομα αυτό να του αποδόθηκε εξαιτίας της λευκότητας και διαπερατότητας από το φως. Tο μοναδικό αυτό μάρμαρο, η Παρία λίθος, λατρεύτηκε από τους γλύπτες. Η Αφροδίτη της Μήλου, ο Ερμής του Πραξιτέλη, η Νίκη της Σαμοθράκης, η Νίκη του Παιωνίου, οι κόρες του Ερεχθείου της Ακρόπολης, η μοναδική Μαινάδα του Σκόπα, το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού παραμένουν, μεταξύ άλλων, αδιάψευστοι μάρτυρες της ομορφιάς του.

Τα αρχαία λατομεία της Πάρου, ηλικίας 3.200 ετών, άντεξαν στον χρόνο και στον ισχυρό σεισμό του 1956. Τώρα κινδυνεύουν με κατάρρευση.

Ο χώρος κηρύχθηκε αρχαιολογικός το 1974 και το 2000 καταφύγιο Αγριας Ζωής, αλλά εξακολουθεί εδώ και 36 χρόνια να αποτελεί πεδίο εκρήξεων, καθώς έχει παραχωρηθεί σε εταιρεία εξορύξεων. Δεν είναι μόνο που η ελληνική πολιτεία ουδέποτε ενδιαφέρθηκε για την ανακήρυξη του ιστορικού αυτού χώρου σε Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, είναι που με τη χαρακτηριστική της αβελτηρία επιτρέπει διά της σιωπής της τη συνέχιση ενός εγκλήματος εις βάρος της Ιστορίας, του πολιτισμού και της φυσικής ομορφιάς.

Ομως στις μεμονωμένες φωνές των ευαισθητοποιημένων πολιτών άρχισαν να προστίθενται και άλλες που με οργή απαιτούν επιτέλους σεβασμό και να ένα τέλος στην κακοποίηση των αρχαίων λατομείων.

Η ημερίδα που διοργανώθηκε για το θέμα από την Ομοσπονδία Παριανών Συλλόγων το Σάββατο 30 Νοεμβρίου στην Παλαιά Βουλή απέδειξε πως οι φωνές πολλαπλασιάζονται και υποχρεωτικά κινητοποιούν τους αρμόδιους φορείς. Ο χρόνος πιέζει, οι στοές αγκομαχούν και τυχόν κατάρρευσή τους θα είναι, όπως σημείωσε στη μαγνητοσκοπημένη συνέντευξή της η επίτ. έφορος αρχαιοτήτων Φ. Ζαφειροπούλου, «αμαρτία με την ευθύνη να πέφτει στους αρμοδίους που ολιγώρησαν». Και για αυτά τα εγκλήματα δεν υπάρχει προσήκουσα τιμωρία.

«Απαγορεύεται η είσοδος»

Η αρχαιολογική υπηρεσία τοποθέτησε στις αρχαίες στοές μια πινακίδα στην οποία αναγράφεται: «Η είσοδος απαγορεύεται. Οποιος εισέλθει το πράττει με προσωπική του ευθύνη». Μια ομάδα Γάλλων τουριστών πριν από κάποιον καιρό εισήλθε στις στοές και ο ορυμαγδός των εκρήξεων που ταρακούνησε συθέμελα τη γη, τους υποχρέωσε σε άτακτη φυγή. Θαυμάσια τουριστική ατραξιόν! Το μόνο που μπορεί να αναρωτηθεί κανείς είναι πώς είναι δυνατόν το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να γνωμοδότησε θετικά το 2002 για τη σύγχρονη λατομική δραστηριότητα.

Πριν από περίπου ενάμιση χρόνο στις «Νησίδες» δημοσιεύτηκε εκτενές άρθρο για την αθλιότητα που έχει κατισχύσει στα αρχαία λατομεία της Πάρου. Τότε η καθηγήτρια Αρχαιολογίας και πρόεδρος του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας Πάρου και Κυκλάδων Ντόρα Κατσωνοπούλου, η οποία συντόνισε και τη συζήτηση στην ημερίδα στην Παλαιά Βουλή, είχε τονίσει πως στο πολύτιμο αυτό μάρμαρο οφείλεται η αναφορά σε επιγραφή «η λαμπροτάτη των Παρίων πόλις».

Τα αρχαία λατομεία μαρμάρου της Πάρου βρίσκονται δίπλα στον οικισμό Μαράθι. Η έναρξη της λειτουργίας τους τοποθετείται στην πρωτοκυκλαδική περίοδο (3200 π.Χ.), λήγει τον 19ο αιώνα και χαρακτηρίζονται μοναδικά υπόγεια λατομεία παγκοσμίως. Εδώ και 36 χρόνια όμως λειτουργούν στην περιοχή τα σύγχρονα λατομεία, σε μια τοποθεσία δηλαδή όπου τουλάχιστον τα τρία τέταρτα του χώρου έχουν κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος!

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πάρου «Αρχίλοχος» διά του πρώην προέδρου του Σπ. Μητρογιάννη με επιμονή, πείσμα και συνεχείς οχλήσεις προς τις αρμόδιες υπηρεσίες κοινοποιούσε τις παράνομες επεκτάσεις των λατομείων, καθώς και την εξόρυξη αδρανών υλικών με τη χρήση εκρηκτικών. Η εταιρεία έχει προβεί σε σωρεία παραβάσεων της νομοθεσίας, όπως προκύπτει σαφώς από την αυτοψία που διενήργησε η Διεύθυνση Περιβάλλοντος Ν. Αιγαίου το 2017.

Διαπιστώθηκε τότε πως γίνεται χρήση εκρηκτικών που προκαλούν ρηγματώσεις στις υπόγειες στοές, με τη στοά των Νυμφών να κινδυνεύει με ολοκληρωτική κατάρρευση. Σύμφωνα με την έκθεση αυτοψίας, η εταιρεία προβαίνει σε εκτεταμένες εξορύξεις αδρανών υλικών πέραν του αδειοδοτημένου χώρου που της έχει παραχωρηθεί έναντι μισθώματος από τον Δήμο Πάρου. Αποθέτει επίσης σε υπαίθριους σωρούς τα προϊόντα του σπαστηροτριβείου που διαθέτει, ενώ η αποθήκη καψυλλίων και η αποθήκη εκρηκτικών υλών βρίσκονται σε απόσταση πενήντα και είκοσι πέντε μέτρων, μη τηρώντας τις αποστάσεις ασφαλείας. Τέλος, μεταφέρει τα υλικά με τα φορτηγά ξεσκέπαστα που πηγαινοέρχονται από τα λατομεία στο λιμάνι.

Απαλλοτρίωση ή εξαγορά

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων ενημέρωσε, κατά τη διάρκεια ημερίδας που πραγματοποιήθηκε στην Πάρο στις 16 Νοεμβρίου, πως ο βασικός λόγος της αδυναμίας παρέμβασής της σχετίζεται με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των λατομείων. Η πλέον ενδεδειγμένη λύση επομένως αφορά την απαλλοτρίωση ή την εξαγορά των λατομείων.

Κατόπιν τούτων ο έπαρχος Πάρου Κώστας Μπιζάς απέστειλε επιστολή προς την υπ. Πολιτισμού Λ. Μενδώνη στην οποία σημείωνε τα εξής: «Η σημερινή κατάσταση των αρχαίων λατομείων της Πάρου δεν τιμάει κανέναν μας και ιδιαίτερα τις αρχές και τις αρμόδιες υπηρεσίες που οι έως σήμερα πράξεις τους δεν έχουν αποδώσει κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Είναι προφανές ότι χρηματοδοτήσεις για την προστασία και αξιοποίηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς θα υπάρξουν στο νέο ΕΣΠΑ 2021-2027… Για τον παραπάνω λόγο σάς ζητώ να προβείτε στις δέουσες ενέργειες για την απαλλοτρίωση ή απευθείας εξαγορά των αρχαίων λατομείων στη θέση Μαράθι Πάρου».

Το υπ. Πολιτισμού, σύμφωνα με την ενημέρωση του κ. Μπιζά, απάντησε ότι απαιτείται πλήρης φάκελος της υπόθεσης προκειμένου το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να γνωμοδοτήσει επί του θέματος. Θα αρθεί στο ύψος των περιστάσεων το ΚΑΣ; Θα επιβεβαιώσει τον θεσμικό του ρόλο για την προστασία της μνήμης και της Ιστορίας;

Η διαδικασία όμως των απαλλοτριώσεων είναι χρονοβόρα. Δύσκολη και η εξαγορά, αφού, όπως ενημέρωσε ο δήμαρχος Πάρου Μ. Κωβαίος, μια πρόταση με αντίτιμο ύψους 45.000 ευρώ που είχε διαβιβαστεί από τον δήμο προς την εταιρεία των λατομείων δεν έγινε αποδεκτή. Επίσης είναι δεδομένο πώς το υπουργείο Πολιτισμού δεν διαθέτει τα απαιτούμενα κονδύλια. Η ιδιωτική πρωτοβουλία θα ήταν μια κάποια λύση, όπως διατυπώθηκε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης ανέμελα…

Ασφαλιστικά μέτρα

«Μετά το 2015 δεν δόθηκε καμία άδεια από το υπουργείο Πολιτισμού στα λατομεία της Πάρου», σημείωσε στην παρέμβασή του ο πρώην αρμόδιος υφυπουργός και αρχαιολόγος Κωνσταντίνος Στρατής. Πρόσθεσε πως «το 2018 ο χώρος που περιβάλλει τα λατομεία χαρακτηρίστηκε ιστορικός τόπος», υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι ο λυχνίτης είναι ο πρεσβευτής της χώρας και του πολιτισμού μας στον κόσμο.

«Το δημοκρατικό πλεονέκτημα ξεφτίζει και τα λατομεία της Πάρου είναι ένα ξεκάθαρο παράδειγμα», εξήγησε στην παρέμβασή του ο νομικός Στ. Γκαρίπης. «Χωρίς έλεγχο τα λατομεία λειτουργούν εις το όνομα της ανάπτυξης και το δημοκρατικό καθεστώς αδυνατεί να αντιδράσει. Ομως το νομικό πλαίσιο έχει μεριμνήσει για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς», συμπλήρωσε, καταθέτοντας ωστόσο την έκπληξή του για την κατάληξη που είχαν τα ασφαλιστικά μέτρα που ο ίδιος κατέθεσε κατά της εταιρείας για άρση της προσβολής και βαναυσότητας που συντελείται στον αρχαιολογικό χώρο των ορυχείων.

Στα ασφαλιστικά μέτρα ο κ. Γκαρίπης έκανε λόγο για παράνομη λειτουργία, για χρήση εκρηκτικών μεγαλύτερη από το επιτρεπόμενο, για χωρική υπέρβαση και κατάληψη του χώρου κ.λπ. Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Σύρου στην απόφασή του έκρινε πως η διαδικασία δεν μπορεί να κινηθεί από ιδιώτη, καθώς απαιτείται να προσφύγουν οι κάτοικοι του Μαραθιού (γιατί όχι του δήμου;) και ότι η δικαστική προστασία θα πρέπει να ζητηθεί από δικαστήριο της Κορίνθου, αφού η έδρα της εταιρείας των λατομείων βρίσκεται εκεί!

Ο νομικός άσκησε αναίρεση στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου. Διερωτήθηκε όμως: «Αλήθεια, μπορούμε να περιμένουμε τόσο; Αν καταστραφούν οι στοές θα καταστραφούν ολοκληρωτικά. Οι ισχυρές εκρήξεις θα είναι το οριστικό τέλος».

Πρόσθεσε δε πως η μόνη παραχώρηση που δέχτηκε να κάνει η εταιρεία αφορά τη μεταφορά των υλικών με σκεπασμένα και όχι ξεσκέπαστα φορτηγά και την επιβολή ενός ορίου ως προς τον αριθμό των μεταφορών ημερησίως.

Πάντως οι αρνητικές εκπλήξεις δεν σταματούν εδώ, καθώς, όπως σημείωσε ο κ. Γκαρίπης, όταν επισκέφτηκε ο ίδιος την έδρα της Unesco στο Παρίσι, έκπληκτοι οι άνθρωποι του Πολιτιστικού Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών δήλωσαν ότι ουδέποτε από αρμόδιο φορέα της ελληνικής πολιτείας κινήθηκε διαδικασία για την αναγνώριση των αρχαίων λατομείων ως Μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Εκεί που μας χρωστούσαν…

Ενδεικτική πάντως ήταν η παρέμβαση που έγινε κατά τη διάρκεια της ημερίδας από εκπρόσωπο-μεταλλειολόγο της εταιρείας Ρήγα. Με ύφος οργισμένο σημείωσε πως η εταιρεία λειτουργεί με νόμιμες άδειες (γεγονός που ισχύει, καθώς οι άδειες λήγουν το 2021-22). Πρόσθεσε ότι οι έλεγχοι από το ΚΑΣ γίνονται από το 2003 και ότι για τις ανατινάξεις βρίσκονται σε συνεννόηση με το ΥΠΕΝ. «Λένε ανακρίβειες», συμπλήρωσε, «είμαστε νόμιμοι και τις άδειες τις έχουν δώσει αυτοί εδώ» απευθυνόμενος γενικά και αόριστα.

Η παρέμβαση δεν έμεινε αναπάντητη. Ο πρώην πρόεδρος του «Αρχίλοχου» κ. Μητρογιάννης υπενθύμισε την έκθεση-καταπέλτη της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος Ν. Αιγαίου και αναφέρθηκε στις απειλές που ο ίδιος έχει δεχτεί κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών που ασχολείται με το θέμα των αρχαίων λατομείων.

Μια από τις πρώτες ενέργειες πάντως που προγραμματίζονται αφορά την εγκαθίδρυση συστήματος παρακολούθησης των λατομείων και της κίνησης των βράχων. Ο Δήμος Πάρου σε συνεργασία με τον καθηγητή Γ. Κουκουβέλη του Πανεπιστημίου Πατρών μελετούν την τοποθέτηση στον χώρο σεισμογράφων υψηλής ευαισθησίας για την επεξεργασία δεδομένων προκειμένου «να μπορούμε να ζητήσουμε από την εταιρεία τον περιορισμό ή τη λήξη των δραστηριοτήτων της και να συντάξουμε πρωτόκολλο ως προς την επισκεψιμότητα του χώρου», είπε ο καθηγητής.

Επαναβεβαιώθηκαν η ανάγκη διενέργειας γεωλογικών ερευνών για την ανεύρεση όλων των στοών των λατομείων, η ψηφιακή αποτύπωσή τους, η προβολή του μνημείου και το άνοιγμά του στο κοινό, η συμμετοχή σε διεθνείς εκδηλώσεις και, κυριότερο όλων, «η συμμετοχή της κοινωνίας, διότι διαφορετικά δεν θα πετύχουμε τίποτε», σύμφωνα με την παρέμβαση του Γ. Πούλιου, δρος πολιτισμικής διαχείρισης του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου.

Ναι, η Πάρος θα μπορούσε να γίνει ο παγκόσμιος χώρος της γλυπτικής, όπως πρότεινε ο αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Παριανών Συλλόγων Αντ. Πατέλης. Θα μπορούσε να προσελκύσει τον ποιοτικό τουρισμό όμως, όπως διερωτήθηκε, «εάν εμείς δεν αισθανθούμε αυτή την ομορφιά, πώς θα μπορέσουμε να το κάνουμε κομμάτι του οράματος της νέας ζωής;».

Πηγή : efsyn.gr

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *